Luchtsingel: attractie, verbinding en aanjager

Hij staat en hangt er al even: de Luchtsingel. De loopbrug dient als verbinding tussen Noord en Centrum, als aanjager voor bedrijvigheid in de voorheen levenloze buurt en als attractie, zowel qua architectuur als beleving. Hoewel het bouwwerk klaar is, zijn nog niet alle onderdelen van het plan gerealiseerd. We vonden het toch tijd worden om er nu een uitgebreid bericht over te maken.


27 maart 2011: Het eerste stuk van de Luchtsingel over de Schiekade wordt aangelegd.

Het begon allemaal met het organiseren van stadsinitiatieven. De gemeente organiseerde in 2011 het eerste stadsinitiatief. Bewoners van Rotterdam konden plannen indienen en zo meedenken en meebouwen aan een mooie en aantrekkelijke stad. Uit de inzendingen maakt een 'board' een voorselectie. Uiteindelijk bepalen Rotterdammers vanaf 12 jaar welk project wint. Er was destijds een bedrag van maximaal 4 miljoen euro beschikbaar.


Bureau ZUS (afkorting voor Zones Urbaines Sensibles) maakte een plan voor de herontwikkeling van de openbare ruimte, waarbij (her)gebruik van de omliggende leegstaande panden een belangrijk onderdeel vormde. ZUS won uiteindelijk met 48% van de stemmen.

© Stichting De Luchtsingel

Project Luchtsingel bestaat uit: een houten voetgangersbrug van 390 meter, een 'DakAkker' op het Schieblock, een publiek terrein op het voormalig Station Hofplein en een park bij Pompenburg.
In dit bericht hebben we het voornamelijk over de voetgangersbrug, de Luchtsingel zelf dus. Op het dak van Station Hofplein (zie ook ons eerdere bericht over Station Hofplein) en het park Pompenburg komen we nog terug.


22 mei 2014: Er wordt hard aan de Luchtsingel gewerkt. De bouw van de Luchtsingel wordt vanwege zijn lange lengte en complexe constructie in stukken gebouwd. Er zijn in totaal zes fases. 


Plank na plank na plank. De Luchtsingel wordt gebouwd door Groot Lemmer B.V., 'specialist in het bouwen van houten bruggen'. De gebruikte houtsoorten Douglas en Azobé zijn FSC gekeurd; we hadden natuurlijk ook niet anders verwacht.

Planken waarin namen zijn gestanst? Lees daar verderop in dit bericht meer over.


Als kritisch bewoner en betrokkene vraag je je af of zo'n project wel zinvol is. Op de website van de Luchtsingel wordt het als volgt gemotiveerd (hierna in cursief): Vroeger vormde het Hofplein het bruisende hart van Rotterdam. Nu is het gebied al twintig jaar vergeten en versleten. Het gebied rondom Hofplein is een blinde vlek midden in de stad. Het Rotterdam Central District ligt op een toplocatie in het hart van de stad, maar het gebied wordt gedomineerd door verwaarloosde buitenruimte en grootschalige leegstand. In de huidige markteconomie kan het nog jaren duren voordat er weer vaart in de gebiedsontwikkeling komt. … Om dat te bereiken moeten nieuwe ondernemers en bewoners geënthousiasmeerd worden om bij te dragen aan de ontwikkeling van een aantrekkelijke publieke ruimte. De ruggengraat van het plan is de houten voetgangersbrug van 390 meter. De brug is de aantrekker voor nieuwe ontwikkelingen en de katalysator voor economische groei.

22 mei 2014: Wat we ook van de plannen vonden, er staat inmiddels een prachtig bouwwerk! Met een beetje fantasie zie je een UFO in zijn 'docking station'. Nog even en de voetgangersslurven komen los en hij stijgt op.

Mooie lijnen en het hout geeft het een warme uitstraling in deze stenige omgeving.

© Stichting De Luchtsingel

Hier nog eens de Luchtsingel in detail op plattegrond. De Luchtsingel verbindt Rotterdam Noord met het centrum en brengt nieuw leven in een vergeten gebied. Met de realisatie van de Luchtsingel maken we weer verbinding tussen het centraal station en Noord en tussen Noord en de Binnenrotte. 

En weer die namen en nog steeds geen toelichting...

Veel (door)zicht op de fraaie constructie.

Op 29 mei 2014 was de Luchtsingel nog niet compleet (de belangrijke verbinding naar Station Hofplein ontbrak nog), maar vond de organisatie het tijd om een preview voor de sponsors te organiseren.


Bewoners, bedrijven en organisaties konden een plank (€ 25), element (€ 125) of brugdeel (€ 1.250) sponsoren, waarop hun naam, wens of boodschap in grote letters is terug te vinden. Dat zijn dus die planken met namen.

Buiten het asfalt was het nogal modderig; Park Pompenburg wordt nog aangelegd. Handig schoeisel dus.

De gezichten achter de Luchtsingel van bureau ZUS: Elma van Boxel en Kristian Koremans. Alle aanwezige sponsors werden welkom geheten en nog eens uitdrukkelijk bedankt voor hun bijdrage aan de Luchtsingel.

De opening werd verricht met het doorknippen van het speciale singel afzettingslint.

Voor het eerst officieel de Luchtsingel op.

Op zoek naar de gesponsorde plank. De Luchtsingel bestaat uit maar liefst 17.000 planken.

Gevonden en rijp voor een selfie.

Waar staat mijn plank? Er deden 1.300 sponsors mee aan de crowdfunding. Dus even snel je plank vinden, was niet iedereen gegeven. Maar gelukkig kon zij hem wel vertellen op welk brugdeel zijn plank te vinden was.

Pieter en Nel Grevel van Grevel Beeldende Kunst hadden hun plank gevonden, maar helaas geen camera of mobieltje meegenomen. Toch handig dat er een fotograaf in de buurt is.

En genieten van het nieuwe uitzicht op Noord en Centrum.

Na het bezoek was er een cocktail.

Op deze pagina van de Luchtsingel kun je zien wie allemaal bij dit project - in velerlei vorm - betrokken zijn.


De brug over de Schiekade is dan al lang gerealiseerd.

Andere onderdelen wachten nog op voltooiing.

Ook Park Pompenburg vormt onderdeel van het plan. Het was een anonieme ruimte tussen het spoor en een paar kantoorkolossen. Nu, liggend aan de bijzondere Luchtsingel, heeft het meteen een andere uitstraling. Het biedt ruimte aan recreatie en stadslandbouw, zoals een ligweide, een kippenren, een sportveld en plekken om te barbecueën. 

Hier komt het meer formele 'parkgroen'; ten westen van dit gedeelte wordt een tuin ontwikkeld voor stadslandbouw.


Asfalt voor activiteiten.


Glad als een biljartlaken.

Er wordt een trampoline aangelegd.

Het doek en de veren van de trampoline worden gemonteerd.

24 juli 2014: Het laatste stuk - de verbinding naar de Hofbogen/Station Hofplein - wacht op voltooiing.

Het ziet er unheimisch uit, maar we weten dat het goed gaat komen.


29 augustus 2014: De Luchtsingel is aangesloten op Station Hofplein. Er is een monumentale schildering op aangebracht door Bruce Tsai met als titel Opperclaes Extra Large #4.

De Luchtsingel ontsluit niet alleen centrum naar Noord en vice versa; het heeft meteen een recreatieve functie gekregen.

Wat is hij aan het doen?

Een vos plakken met duct tape!

Onder de naam NeyKoo maken Sidney Latuperissa en Erico Smit op eigen initiatief kunst: integrating art in any way possible. Een leuk staaltje verfraaiing rond de Luchtsingel; het Luchtsingelproject trekt zo'n initiatief aan. NeyKoo: We zien wel hoe lang het blijft zitten. 


Van de trampoline wordt heel veel gebruik gemaakt.

Spectaculaire vluchten.

Zweven onder de UFO.

Op 28 september 2014 vond tijdens de Route du Nord een officieuze opening van de Luchtsingel plaats.




Ook vandaag nog kon je een naamplankje kopen, met korting.


Na een woord van welkom door Kristian wordt een toast uitgebracht op de voltooide Luchtsingel. Hij nodigt ons ter afsluiting uit om mee te lopen naar het Schieblock.

Geen gebrek aan enthousiasme bij Kristian voor dit bijzondere project. Dat wordt gedeeld door de toeschouwers.




Zien en gezien worden.


Leuk detail: niet die boom omzagen maar hem min of meer onderdeel laten zijn van de brug.

Lopend naar het Schieblock via de loopbrug over de Schiekade valt het uitzicht op het centrum op.


Daar vertelt visueel sociologe Reineke Otten over haar foto-expositie die de transformatie laat zien van het Schieblock en Rotterdam Central District.




De andere kant van het Schieblock. De buitenruimte hier verdient nog een opknapbeurt. De singel zorgt goed voor ontsluiting van Noord en Centrum.


9 november 2014: De trampoline is kapot. Alleen door veel gebruik of (ook) vandalisme?

Er kan in ieder geval wel weer worden geschommeld.


Helaas kon het graffiti-gilde de spuitbussen niet thuislaten.


De vloeren zijn overal geel geschilderd. Dat geeft het weliswaar een frisse indruk, maar maakt het wel zeer onderhoudsbehoeftig! Wij zouden het ongeverfd/ongelakt hebben gelaten: onbewerkt hout vinden we mooi genoeg.


Een ander probleem: soms moeten trappen afgesloten worden vanwege de gladheid. Hoewel het onderhoud nu door de gemeente moet worden gedaan, is de Luchtsingel op zoek naar een 'bruggemeester': voor kleine klusjes (bijvoorbeeld voor sluiten en openen van de trappen vanwege de gladheid) en als aanspreekpunt voor de buurt.

De brug zorgt absoluut voor meer levendigheid in de buurt, ontsluit de aanliggende wijken en is een toeristische attractie voor Noord en Centrum. Hoewel dat minder makkelijk te beoordelen is, denken we dat door de Luchtsingel, het verder opknappen van de directe omgeving (waarover meer in een volgend bericht), de renovatie van Station Hofplein en vergroening en andere plannen voor het dak van de Hofbogen, de buurt voor bedrijven zeker aan aantrekkingskracht heeft gewonnen.

Na de voltooiing is de Luchtsingel geschonken aan de gemeente. Officieel mag de brug er vijf jaar blijven met een verlenging met nog eens vijf jaar. Wij zouden het zonde vinden als hij weer zou verdwijnen!



Foto's: Johannes Odé en Mick Otten

Tekst: Mick Otten (en in cursief van betreffende website)

Debat in Noord naar aanleiding aanslagen Parijs

Kort na de aanslagen in Parijs op de redactie van Charlie Hebdo en op een joodse supermarkt, organiseerde het college van burgemeester en wethouders vier bijeenkomsten in Rotterdam rond radicalisme. De laatste was in Rotterdam Noord.

Bewoners, gebiedscommissieleden, ondernemers en vertegenwoordigers van instellingen uit Noord zijn op 10 februari naar de aula van het Wolfert van Borselen College gekomen om van gedachten te wisselen over de wij-samenleving, zoals burgemeester Aboutaleb het verwoordt.


Meer dan 120 mensen hadden zich aangemeld voor het debat.

Thomas Roskam, voorzitter van de Gebiedscommissie Noord wijst op de rol die het onderwijs heeft voor omgangsvormen in de samenleving: Iedere school heeft de verantwoordelijkheid de breedte van de samenleving te laten zien, zodat de scholieren ook de achtergronden en tradities van elkaar leren kennen. Het moet een verbreding geven van je horizon en leren respect te hebben voor elkaars opvattingen.

De opkomst is een goede mix van de bewoners van Noord.

Ahmed Aboutaleb valt meteen met de deur in huis: Ik weet wat ik teweeg heb gebracht met mijn speech tijdens de bijeenkomst op Plein 1940. Het is vanavond uw kans om mij de oren te wassen. Het belang van deze avond is: wat staat ons te doen om een wij-samenleving - waar we allemaal groot voorstander van zijn - te versterken. Maar wie zich uitdrukkelijk afzet tegen zo'n maatschappij, in Syrië gaat vechten en vervolgens zijn wil komt opleggen met een kalasjnikov die hoort hier niet. Vraag is hoe we jongeren kunnen beschermen tegen radicalisering en hoe we risico’s van gebruik van geweld kunnen uitsluiten.


Na de inleiding komen enkele statements van gebiedscommissieleden en bewoners. Leonie Verstraten stelt de vraag: Wat heeft ons hier gebracht om hier in dialoog met elkaar te gaan en wat kunnen we in ons dagelijks leven doen om meer wij in onze samenleving te brengen? 

Bewoonster Karin Padmos: Ik woon in de Schieveenstraat, een straat met verbinding, waar we elkaar heel goed kennen. Na de aanslagen waren mijn buren erg ontdaan. Karin leest een citaat voor van een Marokaanse buurvrouw: Ik voel me zeker rot. Wij vinden het verschrikkelijk. Ik maak me ernstig zorgen hierover. Mensen zonder gezond verstand verpesten het voor de rest. Ik ben moslima en ben daar trots op. In de koran staat nergens dat je mensen mag doden. Karin: Ik ben blij dat ze mij dit gezegd heeft.


Hoe creëer je het wij gevoel? Ik ken iedereen in de straat en door die verbintenis krijg je een wij gevoel. Karin sluit af met een veelvuldig door haar vader gebruikt citaat: Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.


Ook jongeren komen aan het woord: Voor jullie staan Murat Mo en Shaffy. Wij wonen in het Rottekwartier. Ons geheim is: wij hanteren al jaren de twee R's: ruimte en respect voor elke buurman en elke buurvrouw. Daarmee zijn wij opgegroeid. Ik ken geen enkele terrorisme groep. De wereld is van iedereen en iedereen op deze wereld is gelijk aan elkaar!


Mo richt het woord tot Aboutaleb: We hopen dat wat vanavond besproken wordt niet voor niets zal zijn geweest.

Wij zorgen dat we elkaar tegenkomen in het Rottekwartier, zegt actief bewoonster Wil van Vugt. Het hele jaar door hebben wij activiteiten waardoor jong en oud elkaar tegenkomen, plezier maken en voor elkaar zorgen.

Een buurtbewoner vindt dat je de brand voor moet zijn. Is de Nederlandse gemeenschap niet te gesloten? Is onze samenleving niet te zakelijk, niet te virtueel? Begin met goede dag te zeggen en vervolgens ook wat meer.

Onvermijdelijk komen gedrag en uitspraken over joden, moslims en ander bevolkingsgroepen aan de orde.

Aan iedere tafel konden de deelnemers aan de discussies vragenlijsten invullen, die zijn verwerkt in een verslag: Wij Rotterdammers. Kunstenaar Chris Ripken zet zijn gedachten op papier.

Vragen en antwoorden.

Een buurtbewoner ergert zich er aan dat je je als moslim steeds moet verantwoorden als het gaat over radicalisering en de ontwikkelingen in het Midden-Oosten.

Ook de top van de Rotterdamse politie, vertegenwoordigd door Martine Vis, neemt deel aan de discussies en luistert vooral.

Tal van praktische voorstellen naar voren gebracht: Gezamenlijk tuinieren in de buurt brengt diverse bewoners meer tot elkaar. Ook deelname aan het verenigingsleven wordt als remedie tegen radicalisme gezien. Suggesties volgen elkaar op: Cursussen over omgaan met belediging zijn actueel. Mix zoveel mogelijk kinderen. Breng de politiek dichter bij het volk. Zoek elkaar op, wees tolerant, accepteer verschillen. 

Niets nieuws voor bewoners van Rotterdam Noord. Al jaren worden projecten en activiteiten georganiseerd en overal in de wijk roepen borden op tot ontmoeting, luisteren naar elkaar en nemen van verantwoordelijkheid.

Jongeren voelen zich ongemakkelijk als ze als de ander worden gezien en behandeld.

Emin Erdogan, lid van de Gebiedscommissie Noord namens de jonge Rotterdamse partij NIDA: De kinderen van migrantenouders zijn gewone Nederlanders. Laten wij dus als Nederlanders gewoon samenleven en ophouden met dat wij-zij denken.

Wat kan je praktisch doen om het wij gevoel te stimuleren was één van de vragen. Een paar suggesties: Elkaar groeten in de wijk. Samen tuinieren met buurtbewoners waardoor contacten groeien en binding ontstaat. Schilderijen in de straat ophangen, gemaakt door kinderen met een verschillende achtergrond uit de straat.


Bij de projecten van Mensen maken de Stad weten ze dat al lang!

Na lange discussies gaat gespreksleider Ruud Rakers de tafels langs voor een kort plenair verslag.

Aan tafel twee merkt iemand op: Ik heb geprobeerd de aanslagplegers op Charlie Hebdo te zien als slachtoffers. Ik kwam er op uit dat ze nooit aanzien hebben gehad en geen eigen identiteit hebben kunnen ontwikkelen. Daar zouden we aan moeten werken door een vertrouwensrelatie op te bouwen onderling en beter onderwijs. Dat bij ons een school in de wijk dicht gaat, is dus helemaal verkeerd.

Wethouder Joost Erdmans doet verslag van de gesprekken aan zijn tafel.

Reactie op de aanslag in Parijs: Het is niet onze oorlog en laten we ons daar niet in meetrekken. Het is niet de oorlog van Noord. Er is op enkeling na niemand die veel moeite heeft met de uitspraak van de burgemeester van 'dan rot je toch op'. 
Tips: Zet iedere maand politie, politiek en assertieve bewoners bij elkaar. Leg verbinding tussen uitersten. Laat bewoners meer actie ondernemen. Moslims hebben zelf ook een belangrijke sleutel in handen bij de oplossing van onbegrip.

Han van Dam, gebiedsmanager voor Noord: Bij ons kwam vooral het probleem van wij-zij denken aan de orde. Bijna iedereen heeft daar iets mee. Hoe kom je met elkaar in contact? Als kwinkslag bracht één van de mensen naar voren: stimuleer gemengde huwelijken.

Elma Jonas, accounthouder maatschappelijke ontwikkelingen voor het gebied Noord: Bij ons aan tafel kwam naar voren dat mensen van Turkse afkomst het gevoel hebben dat ze zich moeten verantwoorden voor wat er gebeurd is in Parijs. Wij maken ons zorgen over wat de consequenties van de aanslagen kunnen zijn op de Rotterdamse samenleving. Deze gebeurtenissen versterken vooroordelen die we over elkaar hebben. Hoe kunnen we dat voorkomen? Hoe maak je beeldvorming over elkaar beter? Door ontmoeting, zet je deuren open, groet elkaar, door nieuwkomers te stimuleren in allerlei clubs en organisaties deel te nemen. 

Met een vlammend betoog sluit Aboutaleb de dialoog avond af. De Nederlandse moslims zijn geen slachtoffers, ze zijn zelfbewust en gaan met hun tijd mee. Ze zijn niet verantwoordelijk voor het terrorisme van een heel kleine minderheid. Ik zeg, pak je verantwoordelijkheid en niet, je bent verantwoordelijk. Ik vind dat de islamitische gemeenschap in Europa van 16 miljoen mensen een kans hebben laten liggen om een begin te maken met geworteld te zijn in de westerse traditie van debat, barmhartigheid en vrijheid. Maar niet in Rotterdam. Op veel plaatsen gaan we hier gesprekken aan met argumenten. 

Wie is wij? Wij is allen en zij is nul. Tenzij iemand kiest om zij te zijn, om zich buiten de orde te stellen. Wij staat ook voor vertrouwen. Maar fantastisch hoe verschillend wij zijn. De verschillen maken onze samenleving interessant. Je kan met elkaar in discussie gaan en je hoeft het niet eens te worden. Denk aan de Nederlandse spreuk: 'Komt tijd, komt raad’.

Aboutaleb wil in Nederland begraven worden. Dit stukje grond waar ik leef en werk is voor mij ontzettend waardevol!


Met een interview voor BBC-news krijgt Emin Erdogan een internationaal podium voor een ander geluid over de door vele geprezen uitspraken van de burgemeester.

Er wordt nog lang nagepraat.  Een verslag van de vier wij-bijeenkomsten staan nu online op Wij-Rotterdammers. 

Misschien denk je: heeft zo'n debat wel zin en zijn het geen open deuren? Voor veel mensen - denken we - zijn het geen open deuren, want hoe vaak word je bijvoorbeeld op straat begroet? We denken dat het debat een goed begin is, maar het moet wel gevolgd worden door concrete acties.

foto's en tekst: Johannes Odé
met dank aan Ed de Meijer